اما خوب است بدانيم تعريف كوه و تپه چيست؟ به ارتفاعاتي كه از سرزمين‌هاي اطرافشان 600 متر يا بيشتر بلندي دارند، كوه گفته مي‌شود و به ارتفاعات كمتر از اين تپه اطلاق مي‌شود. بر اين اساس ارتفاعات نيل‌كوه در استان گلستان كه بلندترين نقطه آن 1140 متر ارتفاع دارد به خاطر اين كه زمين‌هاي شمال آن ارتفاعي كمتر از 200 متر دارند، كوه قلمداد مي‌شود در حالي كه ارتفاعات شيان در شمال شرق تهران كه بلندترين نقطه آن بيش از 1500 متر ارتفاع دارد به خاطر ارتفاع زياد زمين‌هاي اطراف، تپه شيان ناميده مي‌شود. اگرچه بيشتر مساحت ايران را بيابان‌هاي خشك در بر گرفته است، ولي تعداد بسيار زيادي از كوه‌ها با ارتفاعات مختلف در سراسر ايران پراكنده هستند. رشته كوه البرز به طول بيش از 1000 كيلومتر از خراسان شمالي تا گيلان و زنجان كشيده شده است. دماوند و علم‌كوه كه اولين و دومين قله مرتفع ايران هستند هر دو در اين رشته كوه و در استان مازندران قرار دارند.

در شمال شرق ايران كوه‌هاي خراسان واقع شده است. بينالود در شرق مشهد، هزار مسجد در منطقه كلات و كوه‌هاي اطراف شهر بيرجند در اين منطقه واقع شده‌اند. در شمال غرب كشور، كوه‌هاي آذربايجان قرار گرفته‌اند. قله مرتفع سبلان با ارتفاع بيش از 4800 متر كه مرتفع‌ترين درياچه جهان بر بلنداي آن آرميده است؛ كوهستان وسيع سهند در جنوب تبريز، رشته‌كوه طويل و زيباي بزقوش در كنار شهر سراب و كوه‌هاي مرزي كيامكي در نزديكي جلفا فقط گوشه‌اي از تنوع كوه‌هاي آذربايجان هستند. رشته كوه‌هاي زاگرس در جهت شمال غرب به سوي مركز ايران نيز منطقه‌اي به وسعت چند صد هزار كيلومتر مربع را در بر مي‌گيرد. زردكوه، اشترانكوه و دنا كه به خاطر وسعت زياد و تعداد بسيار زياد قلل بالاي 4 هزار متر، آلپ ايران ناميده مي‌شود، از جمله قلل اين رشته كوه هستند.

اما اين همه، تنها بضاعت كوه‌هاي ايران نيست؛ حتي شهرهاي كويري ايران مثل يزد و كاشان و قم در كنار كوه‌هاي مرتفع مركزي ايران قرار دارند. قله شيركوه و تزرجان در كنار شهر كويري يزد، ييلاق خنكي را حتي براي تابستان‌هاي سوزان آن منطقه فراهم آورده است. استان كرمان را شايد خيلي‌ها استاني كويري بدانند اما غناي كوه‌هاي اين استان بي‌نظير است. كوهستان‌هاي هزار، لاله‌زار، جبال بارز و جوپار قسمت عمده اين استان پهناور را در بر مي‌گيرند. در جنوب شرق ايران و در استان سيستان و بلوچستان، 2 آتشفشان زيباي تفتان و بزمان قرار دارند كه از بلنداي آنها كوير لوت تا دوردست افق پيداست. در جنوب ايران و در كنار خليج‌ فارس هم كوه گنو قرار دارد كه همچون ديواري در شمال بندرعباس از شرق به غرب كشيده شده است.

اين وسعت و غناي كوه‌هاي ايران، هر علاقه‌مند به كوه و كوهنوردي را به سوي خود مي‌خواند تا روز يا ساعاتي را در دل طبيعت بكر به گردش و تفكر بگذراند.

دكتر رضا كريمي